Giới thiệu
Thận là một bộ phận cực kỳ quan trọng trong cơ thể, chịu trách nhiệm lọc máu, duy trì cân bằng nước và điện giải, và loại bỏ các chất độc hại qua đường tiểu. Tuy nhiên, nhiều người không nhận ra rằng thận có thể bị tổn thương âm thầm qua thời gian do những thói quen sinh hoạt hằng ngày. Ở Việt Nam, với khí hậu nóng ẩm đặc trưng, nguy cơ mất nước cao hơn khiến thận dễ chịu ảnh hưởng tiêu cực hơn nếu không được bảo vệ đúng cách.
Những bệnh về thận thường không xuất hiện triệu chứng ngay từ đầu và thường được phát hiện muộn, khi chức năng thận đã giảm đáng kể. Đặc biệt, các thói quen âm thầm như không uống đủ nước, giữ nước tiểu lâu, ăn mặn quá mức, sử dụng thuốc giảm đau liên tục hay không kiểm soát tốt các bệnh like huyết áp cao và tiểu đường có thể làm tăng rủi ro tổn thương thận.
Bài viết sau sẽ phân tích chi tiết năm thói quen này, giải thích cơ chế tác hại, đồng thời cung cấp kiến thức đúng đắn và lời khuyên thiết thực giúp bảo vệ sức khỏe thận hiệu quả cho mọi đối tượng, từ người bình thường đến các nhân viên y tế quan tâm đến sức khỏe cộng đồng.
Những thói quen âm thầm gây tổn thương thận
1. Thiếu nước kéo dài (Chronic Dehydration)
Nước đóng vai trò thiết yếu trong việc thận duy trì khả năng lọc máu và bài tiết chất thải. Uống nước không đủ làm cô đặc nước tiểu, tăng nguy cơ kết tinh tinh thể và sỏi thận, đồng thời làm giảm dòng chảy máu qua thận. Theo nhiều nghiên cứu, mất nước mãn tính liên tục góp phần làm tổn thương cấu trúc thận và giảm bền vững chức năng lọc.
Ở Việt Nam, khí hậu nóng ẩm làm tăng nguy cơ mất nước qua mồ hôi. Tuy nhiên, nhiều người có thói quen chỉ uống nước khi đã thấy khát, điều này là hiện tượng mất cân bằng nước trong cơ thể lâu dài rất nguy hiểm.
2. Giữ nước tiểu lâu
Việc nín tiểu không giải phóng nước tiểu ra ngoài khi bàng quang đầy sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, gây nhiễm trùng đường tiết niệu, lây lan lên thận (viêm bể thận cấp tính). Ngoài ra, áp lực lên thận tăng do bàng quang quá tải cũng ảnh hưởng tiêu cực đến cấu trúc nephron — đơn vị lọc của thận.
Nhiều người có thói quen thuận tiện giữ nước tiểu khi bận rộn hoặc không tiện đi vệ sinh, điều này nếu kéo dài sẽ làm tăng nguy cơ bệnh lý thận mãn tính.
3. Ăn nhiều muối
Muối (natri) cao trong khẩu phần ăn dẫn đến tăng huyết áp, gây tổn thương mạch máu và làm suy giảm chức năng lọc của thận. Một cơ thể tiêu thụ quá nhiều muối phải tăng cường bài tiết natri qua thận, tạo áp lực lên các đơn vị lọc và thúc đẩy xơ hóa mô thận.
Một số nghiên cứu tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á chỉ ra mức tiêu thụ muối thường vượt mức khuyến nghị WHO (dưới 5 gram muối/ngày) tới 1.5–2 lần, do thói quen ăn mặn truyền thống.
4. Sử dụng thuốc giảm đau thường xuyên
Thuốc giảm đau nhóm NSAIDs như ibuprofen, naproxen nếu dùng lâu dài hoặc quá liều có thể gây suy giảm chức năng thận cấp tính do giảm lưu lượng máu đến thận. Tác dụng phụ này thường bị các bệnh nhân và người dân chủ quan, đặc biệt khi dùng thuốc không theo chỉ định của bác sĩ.
Việc lạm dụng thuốc giảm đau không kê đơn đang trở thành nguyên nhân phổ biến gây tổn thương thận mà ít người biết đến.
5. Không kiểm soát tốt huyết áp cao và tiểu đường
Huyết áp cao và tiểu đường là hai trong số nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thận mạn tính. Tăng huyết áp làm hư tổn hệ thống mạch máu nhỏ trong thận, tiểu đường gây tổn thương các mạch máu và màng lọc cầu thận qua cơ chế viêm và glycation protein.
Việc không kiểm soát đều đặn hai bệnh này khiến thận nhanh chóng suy giảm chức năng mà không có dấu hiệu rõ ràng ban đầu.
Hiểu đúng về bệnh thận: Những quan niệm sai lầm cần gỡ bỏ
Nhiều người vẫn nghĩ bệnh thận chỉ xảy ra ở người cao tuổi hoặc khi có các triệu chứng rõ ràng như phù, tiểu ra máu, đau lưng. Thực tế, bệnh thận mãn tính là một “kẻ giết người thầm lặng” với các tổn thương phát triển âm thầm trong nhiều năm,
và có thể xảy ra ở bất kỳ lứa tuổi nào, đặc biệt trong môi trường có nhiều yếu tố rủi ro.
Ngoài ra, không ít người tin rằng chỉ cần sử dụng thuốc bắc, thuốc thảo dược là có thể bảo vệ thận mà không cần thay đổi lối sống hoặc kiểm tra sức khỏe định kỳ. Điều này hoàn toàn sai lầm vì các biện pháp thảo dược chưa chứng minh đầy đủ về mặt khoa học trong việc duy trì chức năng thận cũng như không thể thay thế được kiểm soát y tế chuyên nghiệp.
Thực hành đúng: Các biện pháp bảo vệ thận thiết thực
Để bảo vệ thận và ngăn ngừa tổn thương, bạn có thể áp dụng các biện pháp sau:
- Uống đủ nước: Mức tiêu thụ nước khuyến nghị khoảng 2-3 lít mỗi ngày, tùy thuộc vào cân nặng, hoạt động thể lực và điều kiện thời tiết. Nên uống nước thường xuyên, tránh chờ khát mới uống.
- Không nín tiểu quá lâu: Nên đi vệ sinh khi cảm thấy buồn tiểu để tránh tăng áp lực lên bàng quang và thận.
- Giảm muối trong khẩu phần: Hạn chế thức ăn chế biến sẵn và giảm lượng muối khi nêm nếm thức ăn.
- Sử dụng thuốc giảm đau đúng cách: Tuân thủ liều lượng, không tự tiện dùng kéo dài và tham khảo ý kiến bác sĩ khi cần.
- Kiểm soát tốt huyết áp và tiểu đường: Khám định kỳ, tuân thủ điều trị và theo dõi các chỉ số sức khỏe chuyên nghiệp.
- Khám sàng lọc định kỳ: Thực hiện kiểm tra chức năng thận, huyết áp và đường huyết theo lịch trình được bác sĩ khuyến cáo, nhằm phát hiện sớm tổn thương từ giai đoạn không triệu chứng.
Góc nhìn chuyên gia
Theo tiến sĩ Nguyễn Văn An, chuyên gia thận học tại Bệnh viện Bạch Mai: “Tổn thương thận bắt đầu từ những thay đổi nhỏ mà người bệnh không cảm nhận được. Việc duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh, đặc biệt là uống đủ nước và kiểm soát bệnh mãn tính là chiến lược quan trọng nhất để phòng chống bệnh thận mạn tính.”.
Những nghiên cứu gần đây cũng cho thấy việc giáo dục cộng đồng về bệnh thận giúp nâng cao nhận thức, cải thiện hành vi và giảm thiểu nguy cơ tiến triển bệnh.
Trường hợp lâm sàng minh họa
Anh Minh, 40 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội, thường xuyên thức khuya và quên uống nước trong ngày làm việc bận rộn. Anh còn có thói quen nhịn tiểu cho đến khi hết giờ làm việc mới đi vệ sinh. Sau một thời gian, anh bị mệt mỏi, phù nhẹ chân, và được chẩn đoán suy giảm chức năng thận giai đoạn đầu khi khám sức khỏe tổng quát. Anh Minh không huyết áp cao hay tiểu đường.
Qua trường hợp của anh Minh, có thể thấy rõ vai trò của thói quen sinh hoạt trong việc ảnh hưởng đến sức khỏe thận. Nếu anh tiếp tục duy trì các thói quen xấu này, nguy cơ chuyển sang giai đoạn bệnh nặng là rất cao.
Kết luận
Bệnh thận mãn tính phát triển âm thầm và thường không có triệu chứng rõ rệt đến giai đoạn muộn, do đó nhận thức về các thói quen sinh hoạt có hại như thiếu nước, giữ nước tiểu lâu, ăn mặn, dùng thuốc giảm đau tùy tiện và kiểm soát kém các bệnh lý nền là rất quan trọng.
Ở môi trường khí hậu nóng ẩm như Việt Nam, việc chăm sóc giữ nước cho cơ thể càng cần được quan tâm hơn. Người dân cần chủ động thay đổi thói quen, khám sức khỏe định kỳ và tuân thủ hướng dẫn y tế để bảo vệ và duy trì chức năng thận khỏe mạnh lâu dài.
Hy vọng bài viết đã cung cấp bạn đọc những kiến thức cần thiết để bảo vệ “cặp thận” quý báu của mình trong cuộc sống thường nhật.
